Matrescentie: waarom moeder worden voelt als een tweede puberteit

Iedereen vroeg hoe het met de baby ging. Bijna niemand vroeg wie jij aan het worden was. Toch is dat precies wat er gebeurt als je moeder wordt: er wordt niet alleen een kind geboren, maar ook een nieuwe versie van jou, en die geboorte gaat niet zachtjes. Je stemming schommelt, je lijf voelt als dat van een ander, vriendschappen verschuiven en in de spiegel kijkt iemand terug die je maar half herkent. Daar bestaat een woord voor: matrescentie. En alleen al dat woord kan voelen als een opluchting.

Matrescentie betekent zoiets als: het worden van een moeder. Niet het moment van de bevalling, maar het hele proces eromheen, dat maanden en vaak jaren duurt. In de term zit bovendien een echo verstopt die geen toeval is: matrescentie klinkt als adolescentie. Moeder worden lijkt in verrassend veel opzichten op een tweede puberteit. Wie dat eenmaal ziet, kijkt een stuk milder naar zichzelf.

Wat is matrescentie precies?

De term komt van de Amerikaanse antropologe Dana Raphael, die hem in de jaren zeventig introduceerde. Raphael, ook degene die het woord doula bekendheid gaf, zag iets dat in onze cultuur nauwelijks aandacht kreeg: dat een vrouw die een kind krijgt zelf ook opnieuw geboren wordt, als moeder. In veel culturen wordt die overgang omringd met rituelen, warme zorg en wekenlange hulp, omdat men daar begrijpt dat een kersverse moeder net zo goed moet wennen aan haar nieuwe bestaan als de baby aan de wereld. Bij ons gaat vrijwel alle aandacht naar de baby. De moeder krijgt beschuit met muisjes, een paar weken kraamvisite en daarna de stilzwijgende verwachting dat ze gewoon weer zichzelf is.

Het begrip bleef decennialang vrij onbekend, tot het opnieuw werd opgepakt, onder anderen door de Amerikaanse psychiater Alexandra Sacks, en ineens overal opdook. Terecht, wat ons betreft. Want matrescentie is nadrukkelijk geen diagnose. Het is geen aandoening, geen stoornis en geen probleem dat opgelost moet worden. Het is een ontwikkelingsfase, net als de adolescentie: een normale, ingrijpende verbouwing van wie je bent. Alleen kreeg de puberteit een hoofdstuk in elk studieboek en elke schoolklas, en matrescentie tot voor kort helemaal niets. Geen wonder dat zoveel moeders overvallen worden door iets waar nooit iemand ze op voorbereidde.

Waarom voelt moeder worden als een tweede puberteit?

Zet de twee fases naast elkaar en de gelijkenis is bijna komisch. Denk even terug aan je eigen middelbareschooltijd, en kijk dan naar je leven nu:

• Je hormonen gaan om. Tijdens de zwangerschap en na de bevalling maakt je hormoonhuishouding een van de grootste omslagen van je leven door. Dat je stemming daarvan alle kanten op schiet, is geen zwakte maar biologie.
• Je lijf verandert sneller dan je zelfbeeld. Net als toen woon je ineens in een lichaam met andere vormen en andere functies, en je hoofd heeft tijd nodig om bij te benen.
• Je relaties verschuiven. Vriendschappen zonder kinderen voelen anders, de relatie met je partner krijgt een compleet nieuwe rolverdeling, en naar je eigen ouders kijk je opeens met andere ogen: dat waren dus ook gewoon mensen die maar wat deden.
• Je identiteit staat op de schop. De grote pubervraag over wie je eigenlijk bent is terug, alleen luidt hij nu: wie ben je nog, naast moeder?

En dan is er nog één parallel, misschien wel de belangrijkste: de ambivalentie. Een puber wil tegelijk de vrijheid van volwassenen en de veiligheid van thuis, en beide verlangens zijn echt. Een kersverse moeder houdt zielsveel van haar kind en verlangt tegelijk soms hevig terug naar haar oude leven, en ook die twee gevoelens zijn allebei waar. Ze spreken elkaar niet tegen en ze sluiten elkaar niet uit. Ze horen bij groeien, en groeien doet nu eenmaal een beetje pijn.

Je bent je oude zelf niet kwijt. Je bent een nieuwe versie aan het worden, en dat wringt precies zoals groeien hoort te wringen.

Waarom heeft niemand je dit verteld?

Goede vraag, en het antwoord zit in wat er wél verteld wordt. De zwangerschapscursus ging over persen en ademhalen. Het consultatiebureau weegt en meet de baby. De verhalen om je heen gaan over roze wolken, over genieten, over hoe snel het allemaal voorbij vliegt. Over de moeder zelf, en over wat er vanbinnen bij haar verbouwd wordt, gaat het zelden. En dus denkt elke moeder die worstelt met haar nieuwe bestaan dat het aan haar ligt. Ze zwijgt erover, waardoor de volgende moeder ook denkt dat zij de enige is. Zo houdt de stilte zichzelf keurig in stand.

Terwijl er niets geheimzinnigs aan is. Vraag een willekeurige groep moeders of ze zichzelf kwijt zijn geweest in het eerste jaar, en de handen gaan massaal omhoog. Dat gevoel van vervreemding is zo wijdverbreid dat we er een apart artikel over schreven: waarom je je als moeder nooit meer helemaal jezelf voelt. Niet om je te ontmoedigen, maar om je gerust te stellen: je bent in heel goed gezelschap.

Eén kanttekening is belangrijk. Matrescentie is normaal, maar niet alles wat zwaar voelt hoef je in je eentje uit te zitten. Voelt de somberheid als een deken die niet meer optrekt, ben je vooral leeg, angstig of onverschillig, of maak je je zorgen over jezelf? Trek dan aan de bel bij je huisarts of het consultatiebureau. Dat is geen falen en geen aanstellerij, dat is goed voor jezelf zorgen.

Groeipijn mag gezien worden

Wat heb je nu concreet aan zo'n woord? Meer dan je zou denken. Zolang je denkt dat er iets mis is met jou, vecht je tegen jezelf. Zodra je weet dat dit een fase is met een naam, een verloop en een einde, kun je ophouden met vechten en beginnen met doorkomen. Een puber verwijten we ook niet dat ze verandert. We geven haar tijd, ruimte en af en toe een luisterend oor, en precies dat mag jij jezelf ook geven.

Praktisch betekent dat: de lat lager, de verwachtingen realistischer, en praten met mensen die het snappen. Niet steeds de vraag wanneer je weer de oude wordt, want die oude komt niet terug, en dat is geen verlies maar een verbouwing. Wil je hier wat gerichter mee aan de slag, dan is de cursus Weer jezelf worden hiervoor gemaakt: over identiteit na het moederschap, het schuldgevoel dat overal aan kleeft en opladen op een manier die past in je echte leven.

Moeder worden is een van de grootste overgangen die een mens kan doormaken, en jij zit er middenin. Geen wonder dat het stormt. Pubers groeien er ook doorheen, en jij dus ook. Aan de andere kant wacht geen oude versie van jou, maar wel iemand die je steeds beter zult leren kennen. Geef haar rustig de tijd.